سرمازدگی یکی از شایع‌ترین خطرات در کوهنوردی و ماجراجویی در ارتفاعات سرد است. این وضعیت زمانی رخ می‌دهد که بدن در معرض دمای بسیار پایین قرار گرفته و بخش‌هایی از آن (معمولاً انگشتان دست و پا، بینی یا گوش‌ها) یخ می‌زند. در ادامه، به بررسی کامل و کاربردی پیشگیری از سرمازدگی به نقل از کارشناسان موج کوه می‌پردازیم.
سرمازدگی چیست؟
سرمازدگی (Frostbite) نوعی آسیب به بافت‌های بدن است که بر اثر انجماد مایعات سلولی رخ می‌دهد. در این حالت، خون‌رسانی به اندام‌های تحت تأثیر کاهش می‌یابد، و اگر درمان نشود، ممکن است منجر به آسیب دائمی یا حتی از دست دادن عضو شود.
سرمازدگی معمولاً در سه مرحله طبقه‌بندی می‌شود:
- سطحی: پوست سرد، قرمز یا سفید، همراه با بی‌حسی.
- متوسط: یخ‌زدگی بافت‌های زیرین و ایجاد تاول.
- شدید: آسیب جدی بافت‌ها، مرگ سلولی و احتمال قطع عضو.
عوامل خطرناک برای سرمازدگی
- دمای پایین: دماهای زیر صفر خطر سرمازدگی را افزایش می‌دهند.
- باد سرد: وزش باد دمای محسوس را کاهش داده و بدن را سریع‌تر سرد می‌کند.
- لباس نامناسب: نپوشیدن لباس مناسب برای شرایط آب و هوایی.
- رطوبت: خیس شدن لباس یا بدن (به‌ویژه پاها و دست‌ها) احتمال یخ‌زدگی را بیشتر می‌کند.
- ارتفاع: کمبود اکسیژن در ارتفاعات باعث کاهش خون‌رسانی به اندام‌ها می‌شود.
- مدت زمان قرارگیری در سرما: طولانی بودن مدت زمان قرارگیری در معرض سرما، احتمال آسیب را افزایش می‌دهد.
- کم‌آبی و تغذیه نامناسب: بدن در سرما به انرژی و آب بیشتری نیاز دارد.
علائم اولیه سرمازدگی
شناخت علائم اولیه می‌تواند به جلوگیری از پیشرفت سرمازدگی کمک کند:
- بی‌حسی یا کرختی در انگشتان، گوش‌ها یا بینی.
- تغییر رنگ پوست به سفید، خاکستری یا مایل به آبی.
- سفتی یا خشکی پوست.
- احساس خارش یا درد شدید.
راه‌های پیشگیری از سرمازدگی
برای جلوگیری از سرمازدگی در ارتفاعات، رعایت موارد زیر ضروری است:
1. پوشش مناسب و لایه‌بندی لباس‌ها
پوشش مناسب یکی از مؤثرترین راه‌ها برای جلوگیری از سرمازدگی است. از لایه‌بندی به روش زیر استفاده کنید:
- لایه زیرین: لباس‌هایی از جنس پلی‌استر یا مرینو که رطوبت بدن را جذب کرده و خشک نگه می‌دارند.
- لایه میانی: ژاکت‌های پشمی یا پر که به حفظ گرمای بدن کمک می‌کنند.
- لایه بیرونی: یک کاپشن ضدآب و بادگیر برای جلوگیری از نفوذ رطوبت و باد ضروری است. استفاده از انواع کاپشن نورث فیس در این زمینه توصیه می شود این کاپشن ها علاوه بر ضدآب و ضد باد بودن خاصیت تنفسی نیز دارند.
برای دست‌ها و پاها:
- دستکش‌های دولایه یا سه‌لایه با قابلیت ضدآب و عایق حرارتی استفاده کنید.
- جوراب‌های ضخیم و کفش‌های کوهنوردی عایق‌بندی شده بپوشید.
- گترها برای جلوگیری از نفوذ برف به داخل کفش بسیار مؤثر هستند.
2. حرکت مداوم و گرم نگه داشتن بدن
حرکت مداوم به گردش خون و حفظ گرما کمک می‌کند. از ایستادن طولانی در یک مکان خودداری کنید. اگر مجبور به توقف هستید:
- حرکات کششی انجام دهید.
- دست‌ها را با ضربه زدن به سینه یا حرکت دادن انگشتان گرم کنید.
3. حفظ خشک بودن بدن و لباس‌ها
رطوبت، گرمای بدن را سریع‌تر از بین می‌برد. برای خشک نگه داشتن بدن:
- از لباس‌های ضدآب استفاده کنید.
- اگر لباس یا دستکش شما خیس شد، فوراً آن را تعویض کنید.
- پوشیدن لایه‌های نازک‌تر و قابل تعویض کمک می‌کند که بدن کمتر عرق کند.
4. محافظت از اندام‌های حساس
اندام‌هایی مثل بینی، گوش‌ها و انگشتان بیشتر در معرض سرمازدگی هستند. برای محافظت:
- کلاه پشمی یا کلاه کوهنوردی بپوشید که گوش‌ها را کاملاً بپوشاند.
- ماسک صورت یا شال گردن برای محافظت از بینی و صورت استفاده کنید.
- دستکش‌های داخلی نازک زیر دستکش اصلی بپوشید تا در صورت نیاز به درآوردن دستکش، هنوز یک لایه محافظ داشته باشید.
5. تغذیه و هیدراتاسیون مناسب
- آب کافی بنوشید: کم‌آبی می‌تواند گردش خون را کاهش داده و بدن را سرد کند.
- مواد غذایی پرانرژی بخورید: غذاهایی مثل آجیل، شکلات، و انرژی‌بارها به سوخت‌وساز سریع بدن کمک می‌کنند.
- نوشیدنی گرم مصرف کنید: از نوشیدنی‌های کافئین‌دار کمتر استفاده کنید و به جای آن چای گیاهی یا سوپ گرم بخورید.
6. برنامه‌ریزی و پیش‌بینی هوا
- پیش از حرکت، پیش‌بینی آب و هوا را بررسی کنید.
- در شرایطی که وزش باد شدید یا برف سنگین پیش‌بینی شده، از صعود خودداری کنید.
- مسیرهای جایگزین یا پناهگاه‌های اضطراری را بشناسید.
7. استفاده از تجهیزات مناسب
- از دستکش‌های گرمایشی یا شیمیایی برای دست و پا استفاده کنید.
- اگر به کوهستان‌های بسیار سرد سفر می‌کنید، بوت‌های مخصوص قطبی تهیه کنید.
- چراغ پیشانی و تجهیزات ناوبری را فراموش نکنید؛ زیرا گم شدن می‌تواند شما را به خطر سرمازدگی نزدیک‌تر کند.
8. آگاهی از شرایط بدن
- هر چند ساعت یک‌بار، دست‌ها و پاها را بررسی کنید.
- اگر احساس کرختی یا بی‌حسی کردید، فوراً اقدامات لازم برای گرم کردن انجام دهید.
- به علائم کمبود انرژی یا سرمازدگی (مثل لرزش‌های شدید) توجه کنید.
9. استفاده از کمپینگ مناسب
- اگر قصد شب‌مانی دارید، از چادرهای مقاوم در برابر سرما و باد استفاده کنید.
- کیسه‌خواب‌هایی با دمای پایین‌تر از شرایط منطقه انتخاب کنید.
- از زیراندازهای عایق برای جلوگیری از انتقال سرما از زمین استفاده کنید.
درمان اولیه در صورت مشاهده سرمازدگی
اگر علائم سرمازدگی را مشاهده کردید:
- به محیط گرم منتقل شوید: فرد را به محلی گرم و خشک ببرید.
- لباس‌های خیس را دربیاورید: با لباس‌های خشک جایگزین کنید.
- گرم کردن تدریجی: از آب گرم (نه داغ) برای گرم کردن اندام‌ها استفاده کنید.
- از مالش یا فشار خودداری کنید: این کار ممکن است به بافت آسیب برساند.
- مایعات گرم بدهید: نوشیدنی گرم اما بدون الکل.
- مشاوره پزشکی بگیرید: اگر علائم جدی هستند، فوراً کمک پزشکی دریافت کنید.
نتیجه‌گیری
پیشگیری از سرمازدگی در ارتفاعات با برنامه‌ریزی دقیق، تجهیزات مناسب، و آگاهی از شرایط محیطی و بدن ممکن است. با رعایت نکات بالا، می‌توانید تجربه‌ای ایمن و لذت‌بخش در کوهستان‌های سرد داشته باشید. به یاد داشته باشید که هوشیاری و آماده‌سازی کلید جلوگیری از خطرات کوهنوردی زمستانی هستند. در پایان به عنوان پیشنهاد نهایی می توانید انواع تجهیزات کوهنوردی را از موج کوه به آدرس https://mojekooh.com/ با قیمت مناسب و پشتیبانی تخصصی تهیه نمایید.
